Kalp Yetmezliği Hastalarında Akılcı İlaç Kullanımı, Sağlık Okuryazarlığı ve Öz Bakım Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, kalp yetmezliği tanısı almış bireylerde akılcı ilaç kullanımı, sağlık okuryazarlığı düzeyi ve öz bakım davranışları arasındaki ilişkiyi incelemektir.
Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte yürütülen çalışmaya, Atatürk Üniversitesi Hastanesi kardiyoloji kliniğinde kalp yetersizliği tanısıyla yatarak tedavi gören 215 hasta dahil edildi. Araştırmanın verileri Tanıtıcı Bilgi Formu, Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği (AİKÖ), Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği–32 (TSOYÖ-32) ve Avrupa Kalp Hastalıkları Öz Bakım Davranışı Ölçeği–12 (AKHÖBDÖ-12) kullanılarak toplandı. Veriler, tanımlayıcı istatistikler, t-testi, varyans analizi, Pearson korelasyon ve regresyon analizleri kullanılarak değerlendirildi.
Bulgular: Katılımcıların akılcı ilaç kullanımı ölçeği puan ortalaması 47,33 ± 5,36, sağlık okuryazarlığı ölçeği puan ortalaması 25,39 ± 11,29 ve öz bakım davranışları ölçeği puan ortalaması 28,16 ± 6,66 olarak bulundu. Katılımcıların %48,4’ünün sağlık okuryazarlığı düzeyi yetersiz, %91,2’sinin ise uygun düzeyde öz bakım davranışlarına sahip olduğu saptandı. Akılcı ilaç kullanımı ile sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönlü, öz bakım davranışları arasında ise negatif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlendi (P < 0,05). Regresyon analizinde, sağlık okuryazarlığının öz bakım davranışlarındaki değişimin %34,3’ünü açıkladığı; akılcı ilaç kullanımının ise öz bakım davranışlarını anlamlı düzeyde yordamadığı saptandı.
Sonuç: Bu araştırmanın bulguları, kalp yetmezliği olan bireylerde akılcı ilaç kullanım düzeyinin orta, sağlık okuryazarlığı düzeyinin yetersiz ve öz bakım davranışlarının yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir. Sağlık okuryazarlığı düzeyindeki artışın akılcı ilaç kullanım eğilimini olumlu yönde etkilediği saptandış; buna karşın akılcı ilaç kullanımının, öz bakım davranışları üzerinde tek başına istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olmadığı belirlendi.

Anahtar Kelimeler: Akılcı ilaç, hemşire, kalp yetmezliği, öz bakım, sağlık okuryazarlığı

Investigation of the Relationship between Rational Drug Use, Health Literacy and Self-Care Behaviors in Heart Failure Patients

Objective: The primary aim of this study was to examine the relationship between rational drug use, health literacy, and self-care behaviors among individuals diagnosed with heart failure.
Method: This descriptive, cross-sectional study included 215 patients hospitalized with a diagnosis of heart failure in the cardiology clinic of Atatürk University Hospital. Data were collected using a Demographic Information Form, the Rational Drug Use Scale (RDUS), the Turkish Health Literacy Scale–32 (THLS-32), and the European Heart Disease Self-Care Behavior Scale–12 (EHDScBS-12, Turkish version). The data were analyzed using descriptive statistics, t-tests, analysis of variance, Pearson correlation, and regression analyses.
Results: The mean scores of the participants were 47.33±5.36 on the rational drug use scale, 25.39±11.29 on the health literacy scale, and 28.16±6.66 on the self-care behaviors scale. It was determined that 48.4% of the participants had insufficient health literacy levels, while 91.2% had appropriate self-care behavior levels. A positive correlation was found between rational drug use and health literacy, and a negative correlation was found between rational drug use and self-care behaviors; both were statistically significant (p<0.05). In the regression analysis, health literacy explained 34.3% of the variance in self-care behaviors; however, rational drug use did not significantly predict self-care behaviors.
Conclusion: The findings of this study indicate that individuals with heart failure have moderate levels of rational drug use, inadequate health literacy, and adequate self-care behaviors. An increase in health literacy positively influenced the tendency toward rational drug use; however, rational drug use alone did not have a statistically significant effect on self-care behaviors.

Keywords: Rational drug use, nurse, heart failure, self-care, health literacy.